Vaziri Akbar Sayid Islomxo‘ja (Вазири Акбар Исломхўжа) Reja: Islomxo‘ja hayoti va saroydagi ilk faoliyatiIslohotga muhtoj o‘lka vaziriIslomxo‘janing o‘lka ma’rifiy-ma’naviy hayotiga ta’siriVaziri Akbar Sayid Islomxo‘janig o‘ldirilishiSaroydagi keyingi voqealar. Xonning qismatiIslomxoʻja filmiFoydalanilgan manbaalarIslomxo‘ja Xorazmning eng nufuzli va hurmatga sazovor shaxslaridan biri sifatida tarixda o‘z o‘rnini topgan. U Said Muhammadxo‘ja mutavallining nabirasi, Islomxo‘ja Ibrohimxo‘janing ikkinchi o‘g‘li bo‘lib, 1872-yilda tug‘ilgan. Badavlat va obro‘li oilada o‘sgan Islomxo‘ja yoshligidan yaxshi tarbiya oldi. Oldin u maxsus o‘qituvchilar yordamida savod chiqardi, keyinchalik esa madrasada o‘qidi. Otasi Ibrohimxo‘ja, Feruzxonning tog‘asi, Xonqa hokimi bo‘lib, 1882-yilda vazir lavozimiga tayinlanadi va oilasi Xivaga ko‘chgandan so‘ng, yosh Islomxo‘ja xonning farzandlari bilan birga saroyda tarbiyalandi. 1889-yilda vazir Ibrohimxo‘ja vafot qilgan vaqtda uning o‘g‘li 15 yoshlik Islomxo‘ja xonlikning Bosh zakotchisi hisoblanardi. Keyinroq Feruz uni Xivadan keyingi eng muhim strategik shahar – Hazoraspga hokim qilib tayinlaydi. Xon tomonidan tasdiqlangan islohotlar, hayotga joriy qilina boshladi. Soliq undiruvchilarining xalqdan yig‘ib olgan soliqlaridan bir qismi o‘zlariga maosh sifatida qolar edi. Bu esa odatda soliqlarni sun’iy oshishiga sabab bo‘lar edi, amalda ushbu talon-tarojlikka chek qo‘yildi. Soliq to‘lashning qat’iy nazorat ostiga olinishi, turkman va qorakalpoqlarning doimiy ravishda bo‘lib turadigan isyonlarini to‘xtatdi. Davlat yer egaligi, mulk yer egaligi, vaqf yer egaligining aniq xisob-kitobini qilishga kirishildi. Rossiyadan quruvchi-muhandislar olib kelinib, yangi qurilish loyihalariga jalb qilindi. Ular bilan birgalikda, xonlikdagi kanallarga temir ko‘priklar o‘rnatish va mavjud maydonlarni o‘lchab chiqish ishlari boshlangan. … Islomxo‘ja o‘z davrining eng ilg‘or ziyolilaridan biri bo‘lib, zamonaviy bilimlarni egallagan va dunyodagi siyosiy-ijtimoiy jarayonlarni chuqur anglagan shaxs edi. 1908-yilda Xivaga tashrif buyurgan mashhur rus sharqshunosi A.N. Samoylovich uning bilim va dunyoqarashi haqida shunday yozgan: «Bosh vazir Islomxo‘ja rus tilini yaxshi biladi, rus va musulmon tillarida nashr qilingan gazetalarni olib, ularni mutolaa qilib boradi.» … Islomxo‘ja nafaqat siyosiy islohotchi, balki ilm-fan va madaniyatni rivojlantirishga ulkan hissa qo‘shgan ziyoli ham edi. U zamonaviy dunyoning axborot oqimini kuzatib borish uchun «Taraqqiy», «Najot», «Turkestanskiy kur`er», «Turkestanskaya vedomosti», «Turkiston viloyatining gazeti» (Toshkent), «Vaqt» (Orenburg), «Tarjimon», «Ma’lumot» (Qrim), «Iqtisod va taraqqiyot», «Ixdam» (Turkiya), «Xabl ul-Matin» (Hindiston) kabi nufuzli gazeta va jurnallarni muntazam o‘qib borgan. Bu nashrlarda ilg‘or g‘oyalar yoritilib, islohotlar tajribasi tahlil qilingan bo‘lib, Islomxo‘ja ularni jadid maktablarida ham o‘qitishni muallimlarga tavsiya etgan. … Islomxo‘janing davlat boshqaruvida yangicha, ilg‘or yondashuvni qo‘llashi xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. Orenburgdagi jadidlarning «Vaqt» gazetasi va Turkiyadagi yosh turklar nashri «Tanin» gazetasi Xorazmdagi islohotlarni taraqqiyparvarlik namunasi sifatida taqdim etib, ularni O‘rta Osiyo va Yaqin Sharq mamlakatlari uchun ibrat sifatida ko‘rsatgan. … 1913-yil 9-avgustda Said Islomxo‘ja o‘ldirildi. Qotillik bo‘yicha tergov hech qanday natija bermadi, aksincha Xiva hokimiyati ochiqchasiga ishni yopishga urindi. Islomxo‘janing o‘ldirilishi nafaqat Xiva xonligining siyosiy hayotida, balki umuman Turkiston mintaqasidagi jadidchilik harakatida katta fojia bo‘ldi. Suiqasd vahshiylarcha amalga oshirilgan edi. … Islomxoʻja filmi Taniqli rejissor Jahongir Ahmedov tomonidan badiiy-publitsistik janrda, XX asrning eng mashhur kishilaridan biri bo‘lmish Xiva xonligining bosh vaziri Islomxo‘ja hayotiga bag‘ishlangan tarixiy film suratga olingan. Filmda mazkur qahramonning hayot yo‘li, davlat va jamiyatni isloh qilishda olib borgan ishlari, turli fitnalar va xavf-xatarlarga to‘la hayoti yoritib berilgan.