Umumiy qoida Kurs ishi - bu o’quv rejasiga kiritilgan, biror aniq mavzu bo’yicha talaba va magistr tomonidan tayyorlanadigan, ilmiy-tadqiqot elementlarini o’z ichiga olgan yozma ish. Kurs ishlarini bajarish O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan “Davlat ta’lim standartlari”da ko’zda tutilgan. Uni yozish talaba va magistrlarning fan bo’yicha olgan bilimlarini chuqurlashtirish va mustahkamlashga, mustaqil ravishda ilmiy- tadqiqot ishlarini olib borish ko’nikmasini egallashga, bajargan ilmiy ishi natijalarini ijodiy yakunlashni o’rganishga yordam beradi. Kurs ishini maqsadi va vazifasiAkademiya ta’lim yo’nalishlari va magistratura mutaxassisliklarida tahsil olayotgan talaba va magistrlarda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish ko’nikmalarini shakllantirishda kurs ishining ahamiyati kattadir. Kurs ishini bajarish jarayonida talaba va magistr egallagan nazariy bilimlari va mavjud me’yoriy hujjatlar, ma’lumotnomalar va zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanib amaliy masalalarni mustaqil ravishda yechish hamda o’z g’oya va yechimlarini jamoada himoya qilish ko’nikmasini egallaydi. Kurs ishini bajarishdan maqsad - o’quv rejasida ko’zda tutilgan muayyan fan bo’yicha ma’ruza va amaliy mashg’ulotlarda olgan nazariy va amaliy bilimlarini mustahkamlash, chuqurlashtirish, umumlashtirish va ushbu bilimlarni aniq ijodiy va amaliy masalalarni mukammal yechishda ko’llashdir. Kurs ishini bajarish orqali talaba va magistr murakkabroq nazariy va amaliy masalalarni, masalan, bitiruv-malakaviy ishini bajarishga tayyorlanadi. SHu bilan birga kurs ishi talaba va magistrda davlat standartlari, soha me’yorlari, ma’lumotnomalar, jadvallar, diagrammalar, yo’riqnomalar va muqaddam egallangan tajribalardan foydalanish ko’nikmasini shakllantiradi. SHuningdek, kurs ishi talaba va magistrlarda hisob-kitob ishlarini bajarish, masalalar chizmalarini chizish, tushuntirish hisobotlarini rasmiylashtirish ko’nikmalarini hosil qilishi lozim. Kurs ishining vazifalariga asosan kuyidagilar kiradi: talaba va magistrlarning ma’ruza va amaliy mashg’ulotlarda, mustaqil faoliyatlarda olgan nazariy va amaliy ko’nikmalarini ijodiy masalalarni bajarishda qo’llay olishini namoyish etish;talaba va magistrlarda me’yoriy, ma’lumotnoma va boshqa adabiyotlardan foydalanish ko’nikmalarini hosil qilish;mustaqil fikrlash va eng maqbul yechimlarni qabul qilishga o’rgatish;axborot texnologiyalari vositasida tayyorlagan o’z ishining taqdimoti(himoyasi)ni o’tkazish, unda kurs ishini bajarish jarayonida egallagan natijalarni ishonchli dalillar bilan asoslash, o’zini dadil tuta bilish, turli zamonaviy texnik vositalar va ularning dasturlaridan foydalana olish qobiliyatini ko’rsatish; o’quv jarayonida shakllangan kommunikativ ko’nikmalarini namoyish etish, o’z nuqtai nazarini himoya qila olish va murosaga kelish, muloqotga qo’shilish, ish bo’yicha savollarga asoslangan javob berish, etika qoidalariga rioya qilgan holda baxslashish, muzokaralar va davra suhbatlarida qatnashish imkoniyatini namoyish etish; talaba va magistrlarda guruh bilan ishlash ko’nikmalarini faollashtirish, oldinga ko’yilgan maqsadni bajarish bo’yicha tashabbus ko’rsatish qobiliyatini kengaytirish, umumiy masalalarni yechishda hamkorlar bilan ishlash ko’nikmalarini mustahkamlash;mustaqil ijodiy ishlash, ma’lumotlarni izlash, yig’ish, kayta ishlash va saqlash uchun zamonaviy kompьyuter va axborot texnologiyalaridan foydalana olish, ijodiy ishlash jarayonini to’la nihoyasiga yetkazish mas’uliyatini his etishga o’rgatish.Kurs ishi mavzusini tanlash jarayoniKurs ishini bajarishda muhim masalalardan biri uning mavzusini to’g’ri aniqlashdir. Kurs ishining mavzulari mazkur fanning o’quv vazifasiga javob berishi bilan bir qatorda ilm-fan va ishlab chiqarishning dolzarb muammolari bilan bog’liq bo’lishi lozim. Kurs ishi mavzularining amaliyligi - bu avvalambor ularning ilmiyligi, zamonaviyligi va talaba va magistrlarda mustaqilijodiy ishga ko’nikmani shakllantirishga yo’naltirilganligidir. Kurs ishi mavzulari ro’yxati kafedra tomonidan tasdiqlanadi. Talaba va magistrga mavzuni tanlash huquqi beriladi. Talaba va magistrga, ilmiy rahbari bilan kelishgan xolda, kurs ishi mavzulari ruyxatida bo’lmagan, lekin o’rganilayotgan fanga bevosita aloqasi bo’lgan mavzu bo’yicha ham kurs ishi yozishga ruxsat etiladi. Kurs ishini bir necha talaba va magistrning bitta mavzudan yozishlariga ruxsat etilmaydi. Bundan istisno holda, ilmiy rahbarning ruxsati bilan bir mavzuning turli jihatlarini yoritib beradigan holatlarda bir necha talaba va magistrning bir mavzuda kurs ishi yozishiga ruxsat beriladi. Albatta, bunday tanlangan mavzular tegishli kafedrada ro’yxatdan o’tkazilishi shart. Talaba va magistrning ilmiy rahbari bo’lib u o’qiydigan guruhda dars olib boradigan o’qituvchi hisoblanadi. Talaba va magistr kurs ishining rejasini, foydalanadigan adabiyotlar ro’yxatini, mavzu bo’yicha yig’iladigan materiallarni yig’ish usullari, ularni qayta ishlashni va barcha ma’lumotlarni tekshirtirish muddatlarini ilmiy rahbari bilan muvofiqlashtirishi kerak. Kurs ishining mazmunini ochib berishga qaratilgan talablarKurs ishining asosiy qismlarini tartiblashtirish maqsadida ish rejasini bajarilish muddatlarini ko’rsatib tuzish maqsadga muvofiqdir. Kurs ishining ish rejasiga quyidagi bosqichlarni kiritish mumkin: 1) mavzuni tanlash; 2) maxsus adabiyotlarni o’rganish; 3) kurs ishi rejasini tuzish; 4) ilmiy rahbardan maslahat olish; 5) ishning amaliy tatbiqini o’rganish; 6) ishning birinchi (qoralama) variantini yozish; 7) ishni ilmiy rahbarga ko’rsatish va uning maslahatlarini olish; 8) ko’rsatilgan kamchiliklarni tuzatish, ishni tahrir qilish va kafedraga kurs ishining tayyor variantini taqdim etish; 9) ma’ruzani tayyorlash va ishni himoya qilish. Kurs ishi quyidagi tarkibdan iborat bo’ladi: a) titul varag’i; b) mundarija (reja); v) kirish; g) asosiy qism (3-4 paragrafdan iborat bo’lishi mumkin); d) xulosalar; ye) foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati; j) ilovalar (zarurat bo’lsa). Kurs ishining hajmi A4 (297x210 mm) formatdagi kog’ozga komp’yuterda terilgan 25-30 betdan iborat bo’ladi. Betlar soniga ilovalar kiritilmaydi. Kog’ozga matn 1,5 intervalda, harflar o’lchami 14, Times New Romanning o’zbekcha variantida qog’oz chetlarida chapdan 30 mm, tepadan 20 mm, pastdan 20 mm va o’ngdan 15 mm joy qoldirib teriladi. Kurs ishini tayyorlash jarayonida foydalanilgan barcha adabiy manbalarga iqtibos (ssilka) qilinishi shart. Kurs ishlari mavzulari o’quv yili boshida talaba va magistrlarga taqsimlanib, ilmiy rahbarlar tayinlanadi va kafedra yig’ilishida tasdiqlanadi. Kurs ishining alohida bandlariga qo’yiladigan talablarReja (Mundarija)da kurs ishining barcha bandlari, ya’ni kirish, asosiy qism, bob va paragraflar, xulosa va takliflar, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati bet raqamlari bilan birgalikda keltiriladi. Kirish qismining hajmi 3-4 betni tashkil qiladi. Unda tanlab olingan mavzuning dolzarbligi asoslanadi, izlanishning maqsadi, vazifalari, nazariy va metodologik asoslari yoritib beriladi. Asosiy qism faqat paragraflar yoki boblar shaklida tasniflanishi mumkin. Bu qism kurs ishining umumiy hajmining tahminan 75-80 %ini tashkil qilishi kerak. Asosiy qismda mavzuning asosiy nazariy va metodik masalalari ko’rib chiqiladi, statistik ma’lumotlarning mazmuni tahliliy natijalar asosida ochib beriladi, o’rganilayotgan jarayonlarning rivojlanish yo’nalishlari va qonuniyatlari aniqlanadi, ularga ta’sir qiluvchi omillar ko’rsatiladi hamda o’rganilayotgan jarayonlarni takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqiladi. Kurs ishining xulosa va takliflar qismi 3-4 bet atrofida bo’lib, unda talaba va magistr ilmiy tadqiqotning xulosa va takliflarini keltiradi. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatida: Kurs ishi yozish davomida foydalanilgan manbalar va adabiyotlar ro’yxati belgilangan tartibda keltiriladi. Ilovalarda: Asosiy matnni o’qishni qiyinlashtiradigan jadvallar, grafiklar, hujjatlar nusxalari, diagrammalar keltiriladi va raqamlanadi. Ularning hajmi kurs ishining umumiy hajmining 30 foizidan ortib ketmasligi kerak. Kurs ishining asosiy matnida mavzuni ochib berishga qaratilgan va to’g’ri tuzib chiqilgan jadvallar, rasmlar (grafiklar, diagrammalar) va boshqa zaruriy materiallar keltirilishi lozim. Materiallarni yoritib berishga qo’yilgan talablar:Kurs ishi imlo xatolarsiz, ravon tushunarli tilda yozilishi, jumla va gaplar aniq ifodalanishi, ular o’zaro bog’liq bo’lishi va bir-birini to’ldirib turishi kerak. Unda keltirilayotgan statistik ma’lumotlar faqatgina ko’rgazma (illyustrattsiya) vazifasini o’tab qolmasdan, xulosalar chiqarish va ularni isboti uchun xizmat qilishi lozim. Kurs ishida keltirilgan barcha asoslar va ma’lumotlarning aniqligi va haqiqiyligi uchun uning muallifi shaxsan javobgar hisoblanadi. Kurs ishi talaba va magistr tomonidan mustaqil ravishda shaxsan bajarilishi shart. Talaba va magistr tomonidan turli xil manbalardan dalillar, statistik ma’lumotlar, turli mualliflarning fikrlaridan iqtiboslar keltirish to’g’ri va ilmiy ma’lumotlari bilan ta’minlangan bo’lishi kerak. Ilmiy-ma’lumotlarga sayqal berishKurs ishida ilmiy-ma’lumotlarga sayqal berish nashr etishga tayyorlanayotgan ilmiy ishlar talablariga javob berishi kerak. Kurs ishini yozish jarayonida talaba va magistr shu sohada mavjud bo’lgan va o’zi foydalangan boshqa ilmiy tadqiqotlardan, ma’lumotnomalardan dalil keltirishi zarur. Ilmiy-ma’lumotlarga sayqal berish davomida talaba va magistr quyidagi shartlarga rioya qilishi lozim. kurs ishini yozish davomida foydalanilgan adabiyotlar va boshqa manbalardan dalil keltirish bir xil tartibda yoritilishi kerak.matnda foydalanilgan manbalar sahifa ostida izoh tarzida aniq va to’liq keltirilishi, ya’ni muallif va adabiyotning nomi, nashriyoti, yili va beti keltirilishi kerak.sahifa ostidagi izoh tarzidagi yozuvda vaqtli nashrlar, kitoblar, maqolalar nomi qo’shtirnoqqa olinmaydi.sahifa ostidagi izoh 1,5 interval qilib yozilishi lozim.sahifaning atroflariga bezakli chiziqlar qilinishi shart emas.kurs ishlari o’quv jarayoni olib borilayotgan tilda yozilishi lozim.kurs ishlari yozish jarayonida foydalanilgan adabiyot va ilmiy manbalar hajmi mavzuning mohiyatini ochib beradigan mazmunda va darajada bo’lishi zarur.kurs ishlarini yozishni qulaylashtirish uchun oq varaqlarda kompyuterda bir yarim oraliqli satr chiziqlari chizib olinishi mumkin.Ilmiy-nazariy adabiyotlardan foydalanishKurs ishini sifatli bajarishning muhim shartlaridan biri tanlab olingan mavzu bo’yicha mavjud maxsus adabiyotlarni chuqur o’rganish hisoblanadi. Bunda ko’rib chiqilayotgan savollarga tegishli rasmiy ma’lumotlarni, ilmiy asarlarni, darsliklarni, ilmiy maqolalar to’plamlarini, ilmiy anjumanlar materiallarini, statistik ma’lumotlarni o’rganib chiqish zarur. Adabiyotlarni o’rganish jarayonida asosiy e’tiborni birinchi navbatda maqola yoki kitobning kurs ishi bilan to’g’ridan - to’g’ri bog’liq bo’lgan qismlariga, ya’ni boblarga, paragraflarga qaratish kerak. SHu bilan birga kurs ishini yozish jarayonida zarur savollarni tushirib qoldirmaslik maqsadida har bir o’rganilayotgan adabiyotni boshidan oxirigacha ko’z yugurtirib chiqish lozim. Adabiyotlarni o’qish va o’rganish jarayonida kurs ishi bilan bog’liq bo’lgan savollardan parcha ko’chirib olish zarur. Har bir parchada uning manbasi va manbadagi sahifasi ko’rsatilishi shart. Adabiyotlar bilan tanishish jarayonida muallif o’z xulosalarini isbotlash uchun foydalangan tahlilning texnik usullarini, ya’ni jadvallar, shakllar, statistik ma’lumotlarni guruhlarga bo’lish va boshqalarni yozib qo’yishi zarur. CHunki, ularning ba’zi birlaridan kurs ishini yozish davomida foydalanish mumkin. O’rganilayotgan adabiyotlardan ko’chirib olinayotgan parchalarni alohida qog’ozning faqat bir tomoniga, yozuv uchun hoshiya qoldirgan holda yozish maqsadga muvofiqdir. Adabiyotlar bilan tanishish jarayonida vujudga kelgan g’oyalarni shu holdayoq yozib qo’yish maqsadga muvofiqdir. Amaliy va tahliliy ma’lumotlarni yig’ish va qayta ishlashAmaliy va tahliliy ma’lumotlarni yig’ishda tadqiqot ob’ektining hisobotlaridan, ilmiy-amaliy anjumanlar materiallaridan, sotsiologik tadqiqotlardan foydalanilishi mumkin. Bundan tashqari, tanlangan mavzu bo’yicha mustaqil tadqiqotlar, kuzatishlar, so’rov o’tkazish va iqtisodiy hisob-kitoblar qilish ham muhim ahamiyatga ega bo’lishi mumkin. Turli ko’rsatkichlarning dinamikasini tahlil qilish uchun bir necha yillik kerakli ma’lumotlarni yig’ish talab qilinadi. Kamida oxirgi uch yillik ma’lumotlar bo’lishi lozim. Yig’ilgan ma’lumotlarni alohida boblar va paragraflar bo’yicha taqsimlash va shundan keyingina ularni har bir bo’lim va paragraf maqsadi va vazifalariga mos ravishda qayta ishlashga kirishish maqsadga muvofiqdir. Mundarijada kurs ishining barcha qismlari, ya’ni kirish, asosiy qism, bob yoki paragraflar, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar joylashgan sahifa raqamlari bilan birgalikda keltiriladi.Kurs ishiga rahbarlik qilish Kurs ishiga umumiy metodik rahbarlik mazkur kurs ishi tegishli bo’lgan fandan dars mashg’ulotlarini olib borayotgan professor-o’qituvchilar tomonidan amalga oshiriladi va kurs ishi bo’yicha belgilangan ish yuklamasi hajmi ham ularning yuklamasida aks ettiriladi. talaba va magistrga kurs ishini bajarishda bevosita rahbarlik kiladi;rahbar kurs ishining rejasini talaba va magistr bilan birgalikda tuzadi va maqsadini aniqlab, talaba va magistrning ijodiy izlanishlarini mazkur rejaga muvofiqlashtirishga yordam beradi;talaba va magistr bilan birgalikda ilmiy-tadqiqot usullarini aniqlaydi;rahbar talaba va magistr bilan birgalikda kurs ishining bajarilish jarayonini tahlil qiladi, u tomonidan ishlatiladigan ilmiy atamalar, shartli belgilar va simvollarning qo’llanilish tartibiga rioya qilinishini nazorat qilib boradi.Kurs ishlari davlat standartlari asosida tayyorlanadi va bu talaba va magistrning kelgusida ilmiy ishlarini bajarish malaka va ko’nikmalarining to’la shakllanishiga yordam beradi. Rahbarlar tomonidan ko’rib chiqilgan va yozma ravishda xulosalangan kurs ishlari semestrdagi imtihonlardan 10 kun oldin kafedraga topshiriladi. Kafedra mudiri kurs ishini taqriz olishi uchun kafedraning dotsent, katta o’qituvchi yoki o’qituvchiga topshiradi. Taqrizchining taqrizi erkin shaklda tayyorlanadi, ammo unda, albatta: 1) ishning afzallik jihatlari; 2) xatosi va boshka kamchiliklari; 3) ishning qo’yilgan talablarga mosligi; 4) himoyaga qo’yilishi yoki qo’yilmasligi ko’rsatib o’tiladi. Taqrizchi tomonidan ijobiy baholangan kurs ishlari kafedrada himoya qilishga tavsiya etiladi. Dekanat tomonidan belgilangan muddatda talaba va magistrlar kurs ishini ochiq himoya qiladilar. Ilmiy rahbarning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:kurs ishi yozish bo’yicha talaba va magistrlarga mavzularni va vazifalarni berish;talaba va magistrga kurs ishi tuzilishi va rejasini ishlab chiqishda maslahat berish;talaba va magistrga mavzu bo’yicha asosiy va qo’shimcha adabiyotlarni, ma’lumotlarni tanlashda maslahat berish;talaba va magistrga tadqiqot ob’ekti va doirasini, ob’ekt faoliyatini o’rganish, ma’lumotlar yig’ish va ularni tahlil qilish metodlarini aniqlashda maslahatlar berish.Ilmiy rahbar talaba va magistr tashabbusini turli yo’llar bilan rivojlantirishga va mustaqil ilmiy tadqiqot ishini amalga oshirishiga maslahatlar beradi. Ilmiy rahbarning kurs ishi yozish masalasi bo’yicha maslahatlar berishi ilmiy rahbar tomonidan belgilangan va kafedra tomonidan tasdiqlangan muddatlarda olib boriladi. Ilmiy rahbar, unga taqdim qilingan kurs ishini tekshirib, o’z mulohazalarini bildiradi va ishni qaysi yo’nalishda o’zgartirish va to’ldirish kerakligi to’g’risida maslahat beradi. Yozib tugatilgan kurs ishi belgilangan muddatda ilmiy rahbarga topshiriladi. Ilmiy rahbar kurs ishini tekshirib chiqadi va uni himoyaga ruxsat berish to’g’risida o’z fikrini bildiradi. Ilmiy rahbar kurs ishini belgilangan tartiblar bajarilmaganda qabul qilmasligi mumkin. Kurs ishi himoyasi